“`html
Gündem
İran’daki Kanlı Protestolar: Sokaklar Şimdilik Sessiz, Ama Öfke Sürüyor
Aralık ayı sonunda patlak veren ve kısa sürede hükümet karşıtı bir karakter kazanan protestolar, güvenlik güçlerinin sert müdahelesi ile şimdilik kontrol altına alınmış görünüyor. Aktivistlere ve analistlere göre ise, ülke genelinde zorunlu bir sokak çıkma yasağı uygulanmakta; ancak bastırılan öfkenin yeniden ortaya çıkmasının kaçınılmaz olduğu ifade ediliyor.
Özet:
Son haftalarda, güvenlik güçlerinin şiddetli müdahalesiyle İran’daki protestolar bir süreliğine durdurulmuş gibi görünüyor. Ancak bu durum, halkın öfkesinin sona erdiği anlamına gelmiyor.
Güvenlik güçlerinin sert müdahaleleri sonucu internete erişim büyük ölçüde kısıtlandı. Yalnızca sınırlı sayıda kişinin Starlink uydusu üzerinden ve yurt dışında yaşayan İranlıların paylaştığı bilgilerle, protestoların baskı altında devam ettiği anlaşılıyor.
Protestolar, başkent Tahran’da artan enflasyon ve İran riyalinin hızla değer kaybetmesi gibi kritik konular hakkında yapılan başkaldırılarla başlamıştı. Hükümetin baskıları, internetin durdurulmasıyla birlikte protestoların daha da şiddetlenmesine yol açtı.
Sokaklar Güvenlik Güçleriyle Dolu
İran’ın çeşitli şehirlerinde bugün hâkim olan sessizlik dikkat çekiyor. Silahlı güvenlik güçleri sokaklarda devriye geziyor; birçok yerde sokağa çıkma yasağı uygulanıyor. Tahran’da yaşayan aktivist Mehdi Yahyanejad, yüzlerce Starlink terminalinin ülkeye sokulmasına yardımcı olduklarını söylüyor. Bu terminallerin, yurt dışındaki gazeteciler tarafından kullanıldığını belirtiyor.
“Baskı o kadar yoğun ki protestolar neredeyse tamamen durdu,” diyen Yahyanejad, “Her yerde güvenlik güçleri mevcut ve ülkede büyük bir korku iklimi oluşmuş durumda,” diye ekliyor.
Protestolar Bastırıldı Ama Bitmedi
Son günlerde açık protestoların azalmasına rağmen, hükümete karşı duyulan öfkenin henüz sona ermediği belirtiliyor. Bazı mahallelerde insanlar evlerinin penceresinden sloganlar atmakta ve genç gruplar, güvenlik güçleri gelmeden hızlıca bir araya gelmeye çalışmaktadır.
Yahyanejad’a göre, ABD’den somut bir askeri müdahale olmadan protestoların tekrar kitlesel biçimde patlak vermesi beklenmiyor. “Eğer ABD’den bir müdahale gelmezse, protestoların kısa vadede yeniden başlaması zor görünüyor,” şeklinde değerlendiriyor.
Ölü Sayısı Binlerle İfade Ediliyor
Washington merkezli İran İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı (HRANA), şu ana kadar 2.800’den fazla protestocunun hayatını kaybettiğini ve yaklaşık 1.700 ölümün ise hâlâ incelendiğini bildirdi. HRANA’ya göre, yaklaşık 22 bin kişi gözaltına alındı.
Bu verilerin bağımsız bir şekilde doğrulanması mümkün değil. İran yönetimi resmi bir bilanço açıklamazken, İran’ın dini lideri Ali Hamaney, cumartesi günü yaptığı konuşmada “binlerce kişinin öldüğünü” kabul etmiştir.
İranlı yetkililer ise, ölenlerin büyük bir kısmını “İsrail ve ABD destekli teröristler” olarak nitelendirerek, güvenlik güçlerini sorumluluktan muaf tutmaya çalışmaktadır.
Hastaneler Güvenli Değil İddiası
Aktivistlerin ortaya koyduğu en dikkat çekici iddialardan biri, yaralı protestocuların hastanelerde bile güvende olmadıkları yönündedir. Yahyanejad, birçok yaralının güvenlik güçlerinin hastanelerde beklediği korkusuyla tedavi almaktan kaçındığını bildiriyor.
Bazı videolarda, hastane prosedürleriyle bağdaşmayan bir şekilde cesetlerin hastanelerde dahi bulunmadığı gözlemleniyor. İranlı doktor Yasser Ghorashi, morga gönderilen cesetlerin tüm tıbbi ekipmanlardan arındırıldığını ifade ediyor.
Batı İran’daki hastanelere yapılan baskınları gösteren görüntüler, bağımsız kaynaklar tarafından doğrulanmıştır.
Trump’tan Sert Mesajlar, Ama Askeri Müdahale Yok
ABD Başkanı Donald Trump, protestoların ilk günlerinde İran’ı sert bir şekilde uyarmış ve güvenlik güçlerinin barışçıl göstericileri öldürmesi durumunda ABD’nin askeri bir müdahale gerçekleştirebileceğini belirtmişti. Ancak son açıklamalarında Trump, İran’a yönelik bir saldırı kararı almadığını ve şu aşamada böyle bir adım atmayacaklarını vurgulamıştır.
Trump ayrıca, İran yönetiminin 800’den fazla planlanan idamı iptal ettiğini iddia ederek rejimi bu kararından dolayı övmüştür. İran makamları ise, bu durumu doğrulamamaktadır. İran Yargı Erki Başkanı daha önce gözaltına alınanların hızlı bir şekilde yargılanacağına dair sinyaller vermişti.
Rejim Protestoları “Ekmek İsyanı” Olarak Nitelendiriyor
Uzmanlara göre, protestoların temelinde ekonomik sorunlar yatmakta. Hızla değer kaybeden riyal, ticareti sekteye uğratırken; yoksulluk uluslararası yaptırımlar ve yetersiz yönetim yüzünden büyümekte. İran, dünyanın en büyük ikinci doğal gaz rezervine sahip olmasına rağmen su, elektrik ve gaz sıkıntısı çekmektedir.
Çevresel tahribat ve altyapı ihmali ise kalıcı hasarlara yol açmaktadır. Hamaney bile, protestoları başlatan esnaf ve tüccarların “haklı ekonomik şikayetleri” olduğunu kabul etmiştir. Ancak çözüm sorumluluğunu yine “dış düşmanlara” yıkmıştır.
Gelecek Görüşü: Protestolar Yeniden Alevlenecek
Güvenlik aygıtının, özellikle Devrim Muhafızları’nın, şu ana dek hükümete sadık kalması rejimin kısa vadede ayakta kalmasını sağlıyor. Ancak uzmanlar, bu sessizliğin kalıcı olmadığını vurgulamaktadır.
ABD’nin olası askeri müdahalesine dair söylemler, protestoculara “yardım yolda” hissiyatını veriyor; fakat şu aşamada rejimi sarsacak bir dış müdahale görünmüyor.
İran’daki mevcut durumu özetleyen görüş ise ş şu: Protestolar bastırıldı, ama nedenleri ortadan kalkmadı. İnternet hâlen büyük ölçüde kapalıyken, ülkedeki gerçek tansiyonun ne zaman ve nasıl yeniden alevleneceği belirsizliğini koruyor.
Kaynak: BBC, ABC News, HRANA
Atilla Yeşilada ve Güldem Atabay tarafından kaleme alınan özel raporlarımıza abone olmak ister misiniz? Raporlarımız kurumsal müşterilere yöneliktir. Abonelik ücretlidir. Koşulları öğrenmek için bize e-mail atın: [email protected]
“`
